มหาวิทยาลัยทักษิณ เดินหน้ายกระดับบทบาทงานวิจัยสู่การแก้ปัญหาวิกฤติระดับประเทศ ซึ่งได้รับการสนับสนุนทุนอุดหนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ภายใต้แผนงาน P24 แก้ไขปัญหาและตอบสนองภาวะวิกฤติเร่งด่วนของประเทศ ประจำปีงบประมาณ 2568 ผ่านข้อเสนอกิจกรรม “การเสริมสร้างอาชีพทางเลือกของชุมชนประมงรอบทะเลสาบสงขลาตอนบน และการส่งเสริมการมีส่วนร่วมอย่างเท่าเทียมทางเพศภาวะ เพื่อเกื้อหนุนต่อการอนุรักษ์โลมาอิรวดีทะเลสาบสงขลาอย่างยั่งยืน” ประเด็นหัวใจสำคัญของแผนงานนี้ คือ “การเชื่อมโยงการอนุรักษ์กับคุณภาพชีวิตคน” ไม่ใช่แค่การปกป้องโลมาอิรวดี ซึ่งอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง แต่คือการออกแบบ “ระบบเศรษฐกิจชุมชนใหม่” ที่ช่วยลดแรงกดดันต่อทรัพยากรธรรมชาติ ควบคู่กับการสร้างรายได้ที่มั่นคงให้กับชุมชนประมง ทะเลสาบสงขลา ถือเป็นระบบนิเวศสำคัญระดับโลก และเป็นหนึ่งในแหล่งอาศัยของโลมาอิรวดีที่เหลืออยู่เพียงไม่กี่แห่ง แต่ปัจจุบันกำลังเผชิญวิกฤติจากหลายปัจจัย ทั้งเครื่องมือประมง การเสื่อมโทรมของแหล่งน้ำ และมลพิษ ส่งผลให้จำนวนประชากรโลมาลดลงอย่างต่อเนื่อง สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงความจำเป็นเร่งด่วนในการบูรณาการองค์ความรู้และความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ด้วยเหตุนี้ มหาวิทยาลัยทักษิณจึงเข้ามามีบทบาทสำคัญในฐานะ “กลไกวิชาการของพื้นที่” โดยใช้ “งานวิจัยเป็นเครื่องมือ” เชื่อมโยง 3 มิติหลัก ได้แก่ การอนุรักษ์ทรัพยากรและฟื้นฟูระบบนิเวศ การสร้างอาชีพทางเลือกให้ชุมชนประมง และการส่งเสริมความเท่าเทียมทางเพศภาวะในการจัดการทรัพยากร เพื่อให้เกิดการมีส่วนร่วมอย่างแท้จริงของคนในพื้นที่ และลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงโอกาสทางเศรษฐกิจ แผนงานดังกล่าวยังเป็นส่วนหนึ่งของการบูรณาการความร่วมมือระดับประเทศ โดยมีหน่วยงานสำคัญ อาทิ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) สกสว. และการสนับสนุนจากกองทุนระหว่างประเทศ ร่วมขับเคลื่อนการอนุรักษ์โลมาอิรวดีควบคู่กับการพัฒนาชุมชนอย่างเป็นระบบ สะท้อนถึงทิศทางการพัฒนาที่เชื่อมโยงทั้งมิติสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสังคมอย่างสมดุล การจัดงานปฐมนิเทศแผนงานฯ เมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2569 ณ จังหวัดสงขลา ถือเป็นเวทีสำคัญที่รวบรวมภาคีทุกภาคส่วนกว่า 150–200 คน เพื่อร่วมกันกำหนดทิศทางและสร้างความเข้าใจร่วมกันในการขับเคลื่อนงาน ภายในงานมีบุคคลสำคัญร่วมขับเคลื่อนอย่างเข้มข้น ได้แก่ ศาสตราจารย์ ดร.จักรพันธุ์ สุทธิรัตน์ รองผู้อำนวยการ สกสว. กล่าวถึงที่มาและวัตถุประสงค์ของแผนงาน ศาสตราจารย์ ดร.สมปอง คล้ายหนองสรวง ผู้อำนวยการ สกสว. บรรยายพิเศษและกล่าวเปิดงาน ภายใต้แนวคิด “พลังวิจัยและนวัตกรรม: พลิกวิกฤติโลมาอิรวดีสู่ความยั่งยืนของระบบนิเวศและเศรษฐกิจลุ่มน้ำ” นอกจากนี้ นางสาวเสาวนีย์ มุ่งสุจริตการ รองผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) และศาสตราจารย์ ดร.เผดิมศักดิ์ จารยะพันธุ์ ผู้อำนวยการศูนย์เศรษฐกิจสีน้ำเงิน วช. ได้ร่วมกันนำเสนอภาพรวมสถานการณ์วิกฤติและทิศทางการขับเคลื่อนงานวิจัยภายใต้แผน P24 ขณะที่นางสาววราภรณ์ หิรัญวัฒนศิริ ผู้เชี่ยวชาญด้านสิ่งแวดล้อมอาวุโส จากธนาคารโลก ได้นำเสนอแนวทางการสนับสนุนจากกองทุน PROBLUE เพื่อเสริมพลังการอนุรักษ์ควบคู่กับการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน ภายในงานยังมีเวทีเสวนา “พลังความร่วมมือ 5 ปีข้างหน้า” ซึ่งรวบรวมตัวแทนหน่วยงานหลัก ได้แก่ นางสุมนา ขจรวัฒนากุล จากกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง นายภูษิต จันทร์เพชร จากสำนักงานประมงจังหวัดพัทลุง และนายกิติพงศ์ สงนุ้ย จากกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช โดยมีรองศาสตราจารย์ ดร.นิรมล สุธรรมกิจ เป็นผู้ดำเนินรายการ เพื่อร่วมกันกำหนดทิศทางการอนุรักษ์โลมาอิรวดีในระยะ 5 ปีข้างหน้าอย่างเป็นรูปธรรม ทั้งในมิติของนโยบาย การจัดการทรัพยากร และการมีส่วนร่วมของชุมชน มหาวิทยาลัยทักษิณไม่เพียงสร้างองค์ความรู้ แต่กำลัง “ออกแบบอนาคตของพื้นที่” ผ่านการใช้วิจัยแก้โจทย์ใหญ่ของประเทศ ทั้งการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม การยกระดับเศรษฐกิจฐานราก และการสร้างสังคมที่เท่าเทียมอย่างยั่งยืน โดยมุ่งหวังให้ทะเลสาบสงขลากลับมาเป็นพื้นที่ที่อุดมสมบูรณ์ ทั้งในเชิงนิเวศและคุณภาพชีวิตของผู้คนในพื้นที่อย่างแท้จริง.